Nederlandse Kostuumvereniging

De rode draad – Borduren in Bunschoten-Spakenburg

In Museum Spakenburg is tot en met 28 augustus 2021 een tentoonstelling te zien over merk- en letterlappen uit eigen collectie. De tentoonstelling kijkt zowel naar het soort werkstukken zoals u die mogelijk zelf nog op school heeft gemaakt, de historie van het borduren in kruissteek en naar de traditie van Berlijns wolwerk.


Nuttige handwerken voor meisjes

In de collectie van Museum Spakenburg bevinden zich diverse merk- en letterlappen, voornamelijk uit de 19de en 20ste eeuw, die vaak van generatie op generatie bewaard en gekoesterd zijn. In “De Rode Draad” zet Museum Spakenburg deze bijzondere stukjes handwerk (figuurlijk) in het zonlicht.

Misschien herinnert u zich nog wel hoe u zelf aan een (rode) schoollap gewerkt heeft? Tot medio 1974 was het vak ‘nuttige handwerken voor meisjes’ verplicht in het basisonderwijs. Hierin leerde meisjes breien, haken, borduren, naaien, stoppen en mazen, en soms ook patroontekenen.

De merk- of letterlap werd uitgevoerd in kruissteekjes en meestal geborduurd met rode borduurzijde. De letters en cijfers waarop geoefend werd dienden om later het linnengoed van de uitzet te kunnen merken, met de beginletters of initialen van de eigenaar. Ook werden ze soms genummerd (om aan te geven hoeveel stuks er van het soort linnengoed was).
Vanaf 1974 veranderde het vak ‘handwerken’ in ‘textiele werkvormen’. Dit werd ook aan jongens onderwezen. Al gauw verdween het vak naar de marge en in 1985, bij de invoering van de ‘Wet op het basisonderwijs’ verdween het definitief van de lesroosters.

Borduren in kruissteek

Naast de schoolhandwerken wordt er in de tentoonstelling ook aandacht besteed aan de historie van het borduren in kruissteek. Al vanaf de 15de eeuw zijn er merklappen in de westerse wereld vervaardigd. De oudst bekende merklap in de collectie van Museum Spakenburg dateert uit 1771. Op deze merklappen zijn vaak ook veel patronen te vinden met een rijke symboliek, waarvan de meeste maaksters de betekenis overigens niet kenden; zij kozen wat ze mooi vonden of wat hun naailerares of moeder hen voorschotelde.

Berlijns wolwerk

Een belangrijk deel van de tentoonstelling is ingeruimd voor borduurlappen uitgevoerd in wol op stramien uit de 19de– en begin 20ste-eeuw. Dit type borduurlappen is ook wel bekend onder de naam Berlijns wolwerk. De patronen kwamen veelal uit Duitsland (voornamelijk Berlijn) en verschenen in grote oplage bij gespecialiseerde uitgeverijen. Ook kwam er speciaal garen op de markt in ontelbaar veel kleuren. De patronen en het garen werden enorm populair en het is dan ook niet verwonderlijk dat ook in Bunschoten-Spakenburg veel Berlijns wolwerk bewaard is gebleven.

Wat alle merk- borduur- en letterlappen gemeen hebben is het persoonlijk karakter van het handwerk, dat door generaties vrouwen is beoefend. Dit vormt de rode draad en is zeker bijzonder om in deze tentoonstelling verzamelt te zien.

MUSEUM SPAKENBURG
Oude Schans 47-63
3752 AH Bunschoten-Spakenburg
t/m 28 augustus 2021
https://www.museumspakenburg.nl/